Filistin'in Nabzı

İsrail’in Sudan’la gizli temasları ne anlama geliyor?

By
p
Article Summary
Hamas bazı Arap ülkelerinin İsrail’le yakınlaşmasını kınarken, İsrail medyası Libya ve Sudan’dan Gazze’ye silah kaçırılmasını önlemek için girişimler yapıldığını bildiriyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

İsrailli yetkililer son dönemde bazı Arap ülkelerine yaptıkları ziyaretlerle dikkat çekiyor. Başbakan Benjamin Netanyahu 26 Ekim’de Umman’a giderek Sultan Kabus ile bölgesel gelişmeleri görüştü. Aynı gün, Spor Bakanı Miri Regev Abu Dabi’ye gitti. Bakan, Abu Dabi’de uluslararası bir turnuvaya katılan İsrail judo takımına eşlik ediyordu. Ulaştırma Bakanı Yisrael Katz ise küresel ulaşım konulu bir konferansa katılmak üzere 4 Kasım’da Muskat’a gitti.

Dahası, İsrail Ekonomi Bakanı Eli Cohen nisanda düzenlenecek bir teknoloji konferansına katılmak üzere 25 Kasım’da Bahreyn’den davet aldı. Aynı gün Çad Devlet Başkanı İdris Debi İsrail’i ziyaret etti. İkili ilişkileri geliştirmek isteyen Çad, İsrail’den silah ve güvenlik desteği almayı, İsrail teknolojisinden yararlanmayı umuyor.

Arap ülkeleri ile İsrail arasında bu gelişmeler yaşanırken İsrail’in Kanal 2 televizyonu 25 Kasım’da Netanyahu’nun Arap dünyasında bir sonraki durağının Sudan olacağını bildirdi ama ziyaret için tarih vermedi. Ziyaret, İsrail’den Güney Afrika’ya Sudan üzerinden kısa uçuş rotaları oluşturma çabaları kapsamında gündeme geldi.

İsrail’in Kanal 10 televizyonu ise 27 Kasım’da İsrail Dışişleri Bakanlığı’ndan bir temsilcinin geçen yıl İstanbul’da Sudanlı yetkililerle gizli bir görüşme gerçekleştirdiğini açıkladı. Sudanlı yetkililerden birinin şu an Washington büyükelçisi olan Sudan’ın eski istihbarat şefi Muhammed Atta’ya yakın bir isim olduğu ve görüşmenin iki ülke arasında diplomatik açılımlara zemin hazırladığı bildirildi.

Rasid Araştırma ve Bilim Grubu’nda siyasi danışman olan Usame El Aşkar Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Sudan İsrail’le kötü olmaktan çekiniyor. Sudan’ın etrafı, Mısır, Güney Sudan, Etiyopya ve Eritre gibi İsrail’le normal ilişkilere sahip ülkelerle çevrili. Sudan’la ilişkilere dair İsrail kaynaklı açıklamaların artmasına rağmen yalnızca siyasi partiler düzeyinde olumsuz tepkiler oldu. Dışişleri Bakanlığı ve Devlet Başkanlığı’ndan henüz herhangi bir açıklama yapılmış değil. Resmi Sudan-İsrail temasları hakkında bilgi sahibi değilim ama bu tür temasların Arap siyasetçilerin, yabancı siyasetçilerin aracılığıyla belli ülkelerde gerçekleşmiş olması, beni şaşırtmaz.”

Filistin Yönetimi İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki yakınlaşmaya sessiz kalırken, Hamas 27 Kasım’da yaptığı açıklamada ziyaret ve görüşmeleri kınadı, İsrail’e yönelik boykot ve tecridin sürmesi gerektiğini söyledi.

Tanınmış bir Sudanlı gazeteci ise kimliğinin gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Sudan Devlet Başkanı Ömer El Beşir aralık başında bazı gazetecilerin bulunduğu özel bir toplantıda İsrail’le normalleşmeyi kabul etmeyeceğini söyledi. Beşir ayrıca İsrail’le ilişki geliştirmek isteseydi bunu yıllar önce yapmış olacağını söyledi. İsrail bizim doğrudan düşmanımızdır, silah, asker ve eğitim kamplarıyla Güney Sudan’da bize karşı savaştı.”

Sudan-İsrail Dostluk Derneği Başkanı Taraci Mustafa 30 Kasım’daki açıklamasında İsrail’in Sudan’ı İran’dan uzaklaştırmak ve Sudan limanlarından Sina Yarımadası’na, oradan da Hamas’a silah akışını engellemek istediğini belirtti.

İsrail güvenlik gerekçeleriyle, bilhassa da Gazze Şeridi’ndeki Hamas’ın silah tedarikini kesmek amacıyla Sudan’la diplomatik ilişkilere öncelik veriyor olabilir.

İsrail’in Maariv gazetesi 1 Aralık’ta İsrail’in, Gazze Şeridi’ndeki Hamas’a silah akışını durdurmaya dönük güvenlik izleme teknolojilerini pazarlamak amacıyla Sudan gibi Arap ülkeleriyle, çoğu gizli olmak üzere temaslar yürüttüğünü yazdı. Silahlar önce Libya’dan Sudan’a, oradan da Sina ve Gazze’ye ulaştırılıyor.

FKÖ’de topçu birliği komutanlığı yapmış olan Filistinli askeri uzman emekli Tümgeneral Vasıf Erekat Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Eğer İsrail Sudan’la ilişki kurarsa Sudan’ın Hamas’a silah göndermeyi bir anda keseceğini sanmıyorum ama yine de bu konudaki alanı daralmış olur. Gazze’ye silah akışının tamamen kesileceğini sanmıyorum. Hamas’ın başlıca silah tedarikçisi olan İran, Sudan’da çıkabilecek engellerin etrafından dolaşmanın yolunu bulur. Zira İran’ın geniş bir tecrübesi var ve hem karada hem denizde elde ettiği bölgesel genişleme ona şöyle ya da böyle Gazze’ye silah ulaştırma imkânı verir.”

Sudan uzun yıllardır Gazze Şeridi’ndeki Hamas’ın başlıca silah tedarik güzergâhlarından biri. Hamas’ın silaha erişimini engellemek isteyen İsrail, Sudan’ı güvenlik ve askeri alandaki önceliklerinin arasına almış durumda.

Mart 2014’te İsrail donanması, Sudan’la Eritre arasındaki uluslararası sularda Gazze’ye gelişkin İran menşeili silahlar götüren bir gemiyi durdurdu. Gemide, menzili 100 kilometreyi bulan karadan karaya onlarca füze bulunuyordu.

Aralık 2012’de, İsrail Sudan’ı, Hamas’a askeri malzeme taşıması için İran’a limanlarını kullandırtmakla suçladı.

Mısır ordusu da 2010’da Gazze’ye silah kaçırılmasını önlemek amacıyla Sudan sınırındaki askeri varlığını artırmıştı. Ocak 2009’da Gazze’ye giden İran’a ait 17 kamyonluk bir konvoy Sudan topraklarında İsrail uçakları tarafından vurulmuştu.

Hamas’ın Gazze’deki yöneticilerinden Mahmud Mardavi, Al-Monitor’a yaptığı açıklamada “Arapların İsrail’le ilişkilerini normalleştirmesine karşıyız. Arap devletlerini, kapılarını İsrail’in yüzüne kapatmaya çağırıyoruz.” dedi.

Hamas’ın silahlı kanadı İzzeddin El Kassam Tugayları’nda komutanlık yapmış olan Mardavi, şöyle devam etti: “Normalleşme girişimlerine Mossad Başkanı Yossi Cohen öncülük ediyor. Bu da bu girişimlerin güvenlik ve stratejik boyutları hakkında pek çok şey söylüyor. Başlıca önceliklerden biri Gazze’yi silahsız bırakmak. Ancak biz, savaş malzemesine ulaşmamızı engelleyen tüm zorlukları aşacağız. İsrail’in bölgedeki ülkelerle attığı adımların üstesinden gelmek için elimizden geleni yapacağız.”

Sudan’ın Gazze’ye silah kaçırmak için topraklarının kullanılmasına artık müsamaha göstermediğini Hamas 2016’da idrak etmiş olabilir. Zira İsrail eylül 2016’da Sudan’ın Tahran’la ilişkilerini kestiği ve topraklarından Gazze’ye silah kaçırılmasını önlemeye çalıştığı gerekçesiyle ABD ve Avrupa ülkelerini Sudan’la ilişkilerini geliştirmeye teşvik etmişti.

Hamas üyesi Samira El Halayka da 2016 yılında ABD ve İsrail’in Hamas’ı topraklarında barındırmaması için Sudan’a baskı uyguladığından söz etmişti. 2017’de ise İsrail’le ilişkilerin normalleştirilmesini savunan Sudan Yatırım Bakanı Mübarek El Mehdi, Hamas’ın sert tepkisine neden olmuştu. Mehdi o yıl yaptığı bir açıklamada Filistinlileri topraklarını İsrail’e satmakla suçlamış, Hamas’ın da bizzat İsrail tarafından kurulduğunu iddia etmişti.

Hamas’ın Sudan-İsrail ilişkilerine karşı çıkışı sadece siyasi değil. Hamas’ın bu konuda güvenlik ve askeri kaygıları da var. Sudan-İsrail ilişkilerinin normalleşmesi, bir zamanlar Hamas’ın en çok tercih ettiği ve en güvenli silah tedarik yolu olan Sudan üzerinden silah sağlamanın iyice zorlaşması demek.

Sudan kaybedilecek olursa Hamas İran’la iş birliği yaparak yeni kara ve deniz güzergâhları bulmak durumunda kalabilir.

Sudan Devlet Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı Netanyahu’nun Sudan’a gideceği yönünde İsrail’de çıkan haberlere henüz herhangi bir yorum yapmış değil.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: sinai peninsula, omar al-bashir, hamas, arms sales, israel-sudan relations, chad, weapons exports, gaza strip

Adnan Abu Amer, El Ummah Üniversitesi’nde Sosyal Bilimler Fakültesi’nin dekanlığını ve Basın-Enformasyon Şubesi’nin başkanlığını yürütmektedir. Amer, aynı üniversitede Filistin meselesinin tarihi, ulusal güvenlik, siyaset bilimi ve İslam medeniyeti derslerini vermektedir. Demashq Üniversitesi’nden siyasi tarih dalında doktora sahibi olan Amer, Filistin meselesini ve Arap-İsrail ihtilafını konu alan bir dizi kitabın yazarıdır. Twitter hesabı: @adnanabuamer1

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept