Mısır'ın Nabzı

Sudan’daki olayları perde arkasından Mısır mı yönlendiriyor?

By
p
Article Summary
Kahire’de Mısır Cumhurbaşkanı Abdül Fettah El Sisi ile bir araya gelen Sudan Geçici Askeri Konsey Başkanı Korgeneral Abdül Fettah El Burhan, 25 Mayıs 2019

KAHİRE — 30 yıl iktidarda kalan Sudan Cumhurbaşkanı Ömer El Beşir’in devrilmesinin ardından dünya Sudan’da iplerin aslında kimin elinde olduğunu merak ediyor. Olaylara protestocuların yön vermediği kesin. Zira sivil demokrasi talep eden bu kitle ordu tarafından bastırılıyor. Pek çok gözlemciye göre ordunun arkasında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Mısır’ın oluşturduğu üçlü Arap ittifakı var.

Görünen o ki ordu bu ittifaktan icazet alarak Sudan’daki kaosu yönetmeye çalışıyor. Geçici Askeri Konsey’in başında Korgeneral Abdül Fettah El Burhan bulunuyor. Burhan’ın kendisine vekil olarak atadığı kişi ise Darfur’da kötü şöhrete sahip bir isim olan Muhammed Hamdan Dagalo. Beşir’in iktidarında Darfur’da soykırım yapmakla suçlanan Cancavid milislerinin başında Dagalo vardı.

Burhan son günlerde bir dizi dış ziyaret gerçekleştirdi. Beşir’in 11 Nisan’da devrilmesinin ardından Burhan’ın gittiği ilk ülke Mısır oldu. Sudan’da protestocular bastırılırken, 25 Mayıs’ta Kahire’ye giden Burhan, Cumhurbaşkanı Abdül Fettah El Sisi ile görüştü. Ziyaret, Mısır’ın Sudan’daki rolü ve Sisi’nin Burhan’a desteği konusunda birçok soru işaretine neden oldu.

Cumhurbaşkanlığı sarayında sıcak bir şekilde karşılanan Burhan, Sisi ile baş başa görüştü, ardından Mısır Savunma Bakanı Muhammed Zeki ve İstihbarat Şefi Abbas Kamil’in katılımıyla geniş kapsamlı görüşmeler yapıldı.

Sisi'nin sözcüsü Bessam Radi’nin yaptığı açıklamaya göre Sisi, “Sudan’ın güvenlik ve istikrarına, kardeş Sudan halkının özgür iradesi ve tercihleriyle geleceğini belirlemesine, devlet kurumlarını korumasına Mısır’ın tam destek verdiğini” vurguladı. Taraflar “Sudan’da istikrarın sağlanmasına, Sudan halkının özgür iradesi ve tercihlerinin desteklenmesine katkıda bulunmak üzere yoğun istişareleri sürdürme” kararı aldılar.

Kahire ziyaretinden sonra Sudan’ın başkenti Hartum’a dönen Burhan, hemen ardından BAE’ye gitti. Dış gezilerine Güney Sudan ve Etiyopya’da devam eden Burhan, İran’la yükselen gerilim nedeniyle Suudi Arabistan’da düzenlenen olağanüstü zirvelere de katıldı.

Gözlemcilere göre Burhan’ın dış gezileri Geçici Askeri Konsey’in, Suudi-BAE-Mısır eksenine yakın durduğunu gösteriyor. Oysa Beşir Türkiye ve Katar’la ittifak etmişti.

Sudan’da Özgürlük ve Değişim Güçleri isimli muhalif grubun liderlerinden Babiker Faysal’a göre Burhan’ın ziyaretleri Geçici Askeri Konsey’in gücünü ve yetkilerini artırmaya çalıştığını da gösteriyor. 29 Mayıs’ta Hartum’da basın toplantısı düzenleyen Faysal, ziyaretlerin Özgürlük ve Değişim Güçleri’ni şaşırttığını belirtti.

Dört ay süren sokak gösterilerinin ardından Beşir’i deviren Sudan ordusu Geçici Askeri Konsey’i kurdu, devlet kurumlarının kontrolü konseye geçti. Protestocu gruplarla başarısız bazı müzakereler yapıldı. Aralarında siyasi parti ve hareketlerin de yer aldığı bu grupların başında Sudan Meslek Sahipleri Birliği, Ulusal Uzlaşı Güçleri, Nida El Sudan Güçleri ve Demokratik Birlikçi Parti geliyor.

Burhan’ın Kahire ve Dubai ziyaretlerinden birkaç gün sonra, Geçici Askeri Konsey ile göstericiler arasında gerilimin yükseldiği bir ortamda Katarlı El Cezire kanalı, konseyin Hartum’daki El Cezire muhabirlerinin izinlerini iptal ettiğini ve bürolarını kapattığını duyurdu. Bu arada, güvenlik güçleri gösterileri şiddet kullanarak dağıtmaya devam etti. Gösterilere katılan gruplardan biri olan Sudanlı Tabipler Merkez Komitesi’ne göre olaylarda 5 Haziran itibarıyla 100’den fazla kişi hayatını kaybetmişti.

El Tayar gazetesinde çalışan Sudanlı gazeteci Şemail Nur Burhan’ın dış temaslarını Al-Monitor’a şöyle değerlendirdi: “Burhan’ın Kahire ziyareti iki mesaj içeriyordu. Birincisi, askeri konsey meşruiyet kazanmak ve iktidarda kalmak için kendisini destekleyen ülkeler başta olmak üzere dış ziyaretler gerçekleştiriyor. Bu, Sudan halkı için endişe verici bir durum. İkinci mesaj da Geçici Askeri Konsey’in Katar ve Türkiye aleyhine tercih yaparak Suudi Arabistan, BAE ve Mısır önderliğindeki ekseni seçtiği yönünde.”

Burhan’ın bu gezilerinden önce Hemetti olarak da bilinen yardımcısı Dagalo 24 Mayıs’ta Suudi Arabistan’a giderek Veliaht Prens Muhammed Bin Selman’la görüşmüştü. Dagalo, Yemen’de Suudi önderliğinde süren savaşta Sudanlı güçlerin katılımının devam edeceğini belirtti.

Associated Press ajansının 8 Mayıs tarihli haberine göre Beşir’in değişken tutumlarından, Türkiye ve Katar’la ilişkilerinden sıkılan Suudi-BAE-Mısır üçlüsü, gizli kanallar kullanarak Sudanlı generalleri Beşir’i devirmeye ikna etmekte kilit bir rol oynadı.

Kahire Üniversitesi’nde siyaset bilimci olan Hasan Nafa’ya göre Burhan’ın gezileri, üçlü ittifakın Arap dünyasındaki karşı devrimleri koordine ettiğine işaret ediyor. Nafa’ya göre amaç, Sudan’da Mısır’dakine benzer bir rejimi iktidar yapmak ve bu yoldan ülkede güvenlik ve nizamı kontrol etmek ve Müslüman Kardeşler gibi İslamcı gruplarla mücadele etmek.

Nafa, Beşir’in ardından Müslüman Kardeşler’in iktidara gelme ihtimalinin Mısır rejimini kaygılandırdığını vurguladı. Dolayısıyla Mısır rejimi Burhan’ı destekleyerek İslamcıların planlarını engellemek ve Mısır’da 25 Ocak 2011 devriminin ardından yaşananların tekrarını önlemek istiyor.

Mısır’ın eski dışişleri bakan yardımcılarından Reha Hasan’a göre Mısır Sudan’daki duruma siyasetten çok güvenlik odaklı yaklaşıyor. Al-Monitor’a konuşan Hasan, “Beşir Müslüman Kardeşler’le ittifak ederek Mısır’ı kızdırdı. Mısır güvenlik kurumları Beşir’le çalışmakta zorlandı” dedi.

Hartum’daki Mısır Büyükelçisi Hüsam İsa ise 28 Mayıs’ta Sudan Meslek Sahipleri Birliği’nden bir heyetle görüştü ve askeri konseyin iktidarda kalmaya kalkışması durumunda Mısır’dan destek alacağı yönündeki korkuları yatıştırmaya çalıştı. Büyükelçi heyete yaptığı açıklamada “Mısır Sudan’ın içişlerine müdahale etmeme ilkesine bağlıdır ve sivil yönetim kurulur kurulmaz ona destek verecektir” dedi.

Kahire Amerikan Üniversitesi’nde siyaset bilimci olan Tarık Fehmi’ye göre ise “Mısır’ın rolü, siyasi süreç ve geçiş döneminin Beşir’e yakın Türkiye-Katar eksenine mesafe koyularak şekillenmesinde Geçici Askeri Konsey’in atacağı adımları desteklemekle sınırlı.”

Al-Monitor’a konuşan Fehmi sözlerini şöyle sürdürdü: “Sudan’daki siyasi güçlerin Sisi’ye ihtiyacı var. Zira Sisi bu sene Afrika Birliği’nin başkanlığını yürütüyor ve Sudan’da barışçıl bir geçiş sürecine destek toplamakta, iktidar devrinin beklenenden uzun sürmesi halinde Sudan’ı yaptırımlardan korumakta etkili bir rol oynayabilir.” Fehmi, yönetimi devretmesi için askeri konseye iki hafta süre tanıyan Afrika Birliği’nin, iki ay ilave süre vermeye Sisi tarafından ikna edildiğini vurguladı.

Nisanda Sisi'nin çağrısıyla Kahire’de toplanan Afrika liderleri, Mısır’ın askeri konseye üç ay süre tanıma önerisine ilk başta onay vermişlerdi. Ancak göstericilere yönelik şiddetli müdahalelerde ölü sayısının artmaya devam etmesi üzerine Afrika Birliği 6 Haziran’da Sudan’ın üyeliğini askıya aldığını duyurdu.

Gazeteci Nur’a göre “Sivil güçler hâlâ halkı etkileme gücüne sahip olsalar da konseydeki generaller kolay kolay gitmez. Generaller, iktidarı devralacak sivil hükümetin onların Yemen savaşındaki menfaatlerini ya da ekonomik imtiyazlarını zedelemesinden büyük endişe duyuyor.”

Nafa da konseyin kasten ayak sürüyor olabileceğini düşünüyor: “Bana göre Mısır rejimi, askeri konseye işleri ağırdan almayı telkin ediyor. Çünkü sürecin uzaması, devrimci güçler arasında gerilimin artmasını sağlıyor. Görünen o ki Sudan’da halk devrimini engellemek ve Müslüman Kardeşler’in olmadığı askeri bir yönetim getirmek için çalışmalar yürütülüyor.”

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni

Muhammed Magdy is an Egyptian journalist currently working as an editor for judiciary affairs at the Al-Shorouk daily newspaper and as an editor for political affairs for Masrawy.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept