Suriye’deki İD militanlarını da Irak mı yargılayacak?

Bağdat yönetimi, Suriye’de tutuklu olan İslam Devleti militanlarının Irak topraklarında suç işlememiş olsalar dahi Irak’ta yargılanmasını kabul edebilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Musul’un batısında bir İslam Devleti militanını tutuklayan Irak özel kuvvetleri, 26 Şubat 2017 Photo by REUTERS/Alaa Al-Marjani.

Tem 3, 2019

BAĞDAT — Irak Başbakanı Adil Abdül Mehdi’nin geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamaya göre Bağdat yönetimi hâlihazırda Suriye’de tutuklu bulunan İslam Devleti (İD) militanlarının Irak topraklarında savaşmamış olsalar bile Irak’ta yargılanmalarını değerlendiriyor. Kürt ağırlıklı Suriye Demokratik Güçleri’nce (SDG) Irak’a teslim edilen İD militanlarının davaları haftalar önce başlamıştı. 

SDG, onlarca Avrupa vatandaşını da içeren ilk İD grubunu Irak’a şubat ayında teslim etti. Irak yargısı Fransız uyruklu beş kişiye mayıs sonunda idam cezası verirken Bağdat yönetimi Irak topraklarında terör eylemi yapmamış olanlar dahil Suriye’de tutuklu olan İD militanlarını almak üzere Birleşmiş Milletler’le görüşmeler yaptı. Hükümet bu görüşmelere hangi gerekçeyle katıldığını ise açıklamadı. 

Irak'ın yabancı İD militanlarını yargılamaya istekli olması, özellikle bu militanların ülkeleri bağlamında pek çok soru işareti doğuruyor. Söz konusu ülkeler militanların iadesini niçin istemiyor, bu konuda niçin yasal işlem başlatmıyorlar? Peki, Irak’ın İD militanlarını yargılaması hukuken mümkün mü? Bunların tutukluluğundan doğacak masrafları karşılama gücü var mı? Irak bu işi bir nevi bütün dünya adına üstlenecekse karşılığında ne alacak?

Irak Yüksek Yargı Konseyi’nden bir kaynak Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Irak’taki terörle mücadele kanununa göre İD yasadışı bir terör örgütüdür. Kanun örgüt faaliyetleri için belli bir coğrafi kapsam belirlemese de örgütle bağlantılı herkes ülkede aranan kişi konumundadır. Yasal zemin mevcut kanun dışında (…) ceza muhakemeleri kanununu da kapsıyor. Bu temelde yurt içinde veya yurt dışında suç işleyen herkes Irak yargısı önünde sorumludur. Örgütle bağlantılı kişilere öngörülen cezalar, idam cezasını ve müebbet hapsi içeriyor. Müebbet hapis, Irak cezaevlerindeki aşırı yoğunluk ve yer sıkıntısı nedeniyle sorun teşkil ediyor.”

Hükümetin bu radikal militanları niçin Irak hapishanelerine almak istediği konusunda parlamentoda görüşme talep edildi. Ancak kabinenin kuruluşu ve acil bazı yasaların yarattığı yoğunluk yüzünden bu görüşme henüz gerçekleşmiş değil. 

Sayrun İttifakı vekillerinden Raid Fehmi, konuyu parlamentonun gündemine getirmeyi düşündüklerini söyledi. Sayrun İttifakı hükümetin yabancı devletlerle İD militanlarına ilişkin anlaşma yapmasına karşı çıkıyor ve hükümetin baskı altında kalmasını önlemek adına bu konuda “son kararın parlamentoda olmasını” savunuyor. 

Irak ve Arap medyasına yansıyan iddialara göre Avrupa ülkeleri İD militanlarının Irak’ta yargılanması, kendi ülkelerine gönderilmemesi karşılığında Bağdat’a büyük miktarlarda para verdiler. Buna göre İD militanlarının tahliyesine yol açabilecek uzun yargılamaların olmaması amaçlanıyor. Zira tahliye edilen militanların Avrupa’ya dönerek radikal fikirler yaymasından korkuluyor.

Bu haberlerin doğru olması halinde Irak’a sağlanan yardımlar bütçe yasasına ve meclis denetimine tabi olacak. Ancak Fransız Le Figaro gazetesi desteğin askeri yardım şeklinde olacağını bildirdi. Gazeteye göre Irak, Fransa öncülüğündeki bazı devletlerle yaptığı silah anlaşmaları kapsamında geçtiğimiz ay bazı askeri yardımlar ve teşvikler aldı. Irak ve Suriye’ye giden Avrupa uyruklu 5 bin İD militanı arasında 700 Fransa vatandaşının olduğu tahmin ediliyor.

Başbakan Abdül Mehdi’ye yakın bir siyasetçi olan Leys Şeber ise Al-Monitor’a şöyle konuştu: “(Hükümet) İD savaşçılarının daha önceki yargılamaları için herhangi bir maddi karşılık almadı. Irak’ın bugün de herhangi bir paraya ihtiyacı yok ama AB ülkeleri ve Irak Hükümeti’yle arası iyi olan diğer ülkeler Irak’ta savaşmış yabancı teröristlerin yargılanması için Irak’a baskı yapıyorlar.”

Irak’ta savaşmamış İD militanlarına gelince Şeber’e göre siyasi partilerin büyük çoğunluğu bunların Irak’ta yargılanmasına karşı çıkıyor çünkü bunun ülke menfaatlerine hizmet etmediğine inanıyorlar. Şeber “Bu konuda görüşmeler var ama herhangi bir anlaşmaya varılmış değil. Görüşmeler BM ile ön istişareler niteliğinde” dedi. 

SDG, Suriye rejimiyle temasları olmasına rağmen elindeki İD tutsaklarını Şam’a teslim etmedi. Bunun nedeni, Batılı ülkelerin Beşar Esad rejimine uluslararası meşruiyet kazandırabilecek bir işbirliğine girmek istememesi. Nitekim Avrupa Birliği Suriye rejiminin önemli isimlerine, Esad ailesinin fertlerine yaptırımlar uyguluyor. 

Irak bu meselede pek çok sorunla karşı karşıya. Hapishanelerdeki aşırı yoğunluk ve yabancı tutuklulara yer olmaması da bu sorunların arasında. Öyle ki Irak’ta bazı siyasi partiler yüksek maliyetlerden dolayı cezaevi nüfusunun azaltılmasını savunuyorlar. Dahası, İD üyelerinin kovuşturulması zaman alacak ve yabancılar açısından oldukça karmaşık olacak. Zira Irak yasaları yeniden yargılama veya temyize imkan vermiyor. Hukuk Devleti Koalisyonu liderlerinden Muhammed El Ukayli’nin deyimiyle bu durum bir Irak Guantanamosu’nun oluşmasına yol açabilir.

ABD öncülüğündeki koalisyonun desteğiyle İD’e karşı mücadele eden Irak şimdi de İD militanlarını dünya adına yargılamaya hazırlanıyorsa bunun için bir servet talep etmek durumunda. Aksi halde Belçika’nın şubatta önerdiği gibi İD üyeleri için uluslararası bir mahkeme kurulmalı. Bu sayede Irak da bir dizi iç ve dış sorundan kurtulmuş olur.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Pentagon: Kürt kontrolündeki Arapların hoşnutsuzluğu Şam ve Moskova’ya yarıyor
Jared Szuba | Suriye çatışması | May 15, 2020
Türkiye ile Suriye’deki Kürt yönetimi arasında su kavgası
Amberin Zaman | | Mar 5, 2020
Washington SDG’ye ayrılan bütçeyi kısıyor
Jack Detsch | Donald Trump | Şub 20, 2020
SDG İD’li tutukluları niçin serbest bırakıyor?
Khaled al-Khateb | Suriye çatışması | Şub 11, 2020
İran güçleri İdlib cephesine niçin müdahil oldu?
Hamidreza Azizi | İdlib | Şub 5, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020