Belarus Suriye’yle ticarette Rusya’ya rakip mi çıkıyor?

Belarus Suriye’yle ticari ilişkilerini sessiz sessiz artırıyor ancak bu, Rusya’nın ayağına bastığı anlamına gelmiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Suriye Dışişleri Bakanı Velid Muallim (solda) ve Belaruslu mevkidaşı Vladimir Makei Şam’da düzenledikleri basın toplantısında, 9 Şubat 2015 Photo by REUTERS/Omar Sanadiki.

Eyl 12, 2019

Belarus-Suriye Ticari, Ekonomik ve Teknik İşbirliği Komisyonu sekizinci toplantısını ağustos sonunda Şam’da yaptı. Belarus Sanayi Bakanı Pavel Utiupin ve Suriye Bayındırlık ve İskân Bakanı Süheyl Muhammed Abdüllatif’in başkanlığında gerçekleşen toplantı, çeşitli alanlarda yedi belgenin imzalanmasıyla sonuçlandı. Bu alanlar şöyleydi: Dış ticaret, pazarlama ve fiyatlandırma, radyo ve televizyon, yükseköğretim ve akademik bilimler, yatırım, tarım, veterinerlik, sağlık ve ilaç alışverişi. 

Rusya’yla kurulan benzer bir komisyon aralık 2018’de Şam’da 11. toplantısını yapmıştı. Ancak toplantıyı izleyen aylarda Suriye iş dünyası özel sektör kulvarının yavaş ilerlediğinden şikâyet etmeye başladı. Tartus limanın 49 yıllığına Ruslara kiralanması toplantının sonuçlarından biriydi ancak bu konuda siyasi irade ağır bastığı için bu anlaşma özel sektör ilişkileri kapsamında değerlendirilemez. Hâl böyle olunca 29-30 Ağustos’taki Belarus toplantısı, Belarus’un Suriye’de müttefiki Rusya’ya rakip mi çıkıyor sorusunu gündeme getirdi. 

Utiupin ve Belarus Sağlık Bakanı Vladimir Karanik 28 Ağustos’ta da Suriye Başbakanı İmad Hamis ile beraber 61. Şam Uluslararası Fuarı’nın açılış törenine katılmış ve Belarus standını ziyaret etmişlerdi. Belarus’u burada Minsk Traktör Fabrikası, Minsk Otomobil Fabrikası, Minsk Motor Fabrikası, Sohra Grubu, tıp akademisi BelMAPO ve ilaç şirketi NatiVita gibi sanayi, bilim, teknoloji, tıp ve gıda alanlarında faaliyet gösteren 14 kuruluş temsil etti. Rusya’dan ise 16 şirket katıldı. Oysa geçen sene katılımcı sayısı 37 idi ve Rus heyetine sanayi ve ticaret bakan yardımcısı başkanlık etmişti. Öte yandan İran’ın katılımı Rusya’yı da Belarus’u da gölgede bıraktı. Fuarda yaklaşık 100 İranlı şirket yer aldı. 

Suriye, özel sektörler arasında bağlantılar kurmak ve ortak projeler geliştirmek amacıyla hem Rusya’yla hem Belarus’la aktif iş konseyleri kurdu. Ancak Al-Monitor’a konuşan pek çok orta ölçekli Suriyeli girişimci, vize prosedürleri dâhil iş seyahatleri açısından Belarus’un Rusya’ya göre çok daha elverişli koşullar sunduğunu belirtti. Bazı girişimciler Belarus’un kırsal bölgelerinde Sovyet döneminden kalma tarım tesislerini satın alarak organik tarım için küçük yatırım projeleri başlatmış durumda. 

Belarus-Suriye ticaret hacmi 2018’de 41.1 milyon dolara yükselirken, 2017 yılında sadece 6.3 milyon dolar olan Belarus’un ihracatı 37.7 milyon dolara çıktı. Bu yılın ocak-mayıs döneminde ise ikili ticaret 16 milyon doları aştı ve Belarus’un ihracatı 12.6 milyon doları buldu. İlginçtir ki Suriye’deki duty-free mağazaları bugün Rus votkalarıyla değil Boss gibi Belarus yapımı votkalarla ve onlarla rekabet eden Fransız Grey Goose votkasıyla dolu.

Suriye’yle Rusya arasında herhangi bir anlaşmanın olmadığı sağlık alanında da Belarus işbirliğini derinleştirmeyi ve zamanla ayrıcalıklı bir konum edinmeyi amaçlıyor. Şam’da imzalanan yedi anlaşmadan biri, Suriye ve Belarus sağlık bakanlıklarının mayıs 2016’da imzaladıkları anlaşmanın uygulamasına dönük yol haritası niteliğindeki yürütme protokolüydü. Anlaşmada ilaç ve tıbbi teçhizat alanında ortak üretim ve tedarik öngörülüyor. 

Otomotiv, inşaat, tarımsal ve özel amaçlı makinalar, askeri teçhizat ve yedek parça alanlarında Rusya da Belarus da büyük üreticilere sahip. İkisi de bu tür ürünlerin ihracatında Orta Doğu’yu öncelikli bölge olarak görüyor. Suriye de bunda istisna değil.

Rus ve Belarus şirketlerinin Suriye’deki stratejileri ise oldukça farklı görünüyor. Batı’nın yaptırımlarına tabi olan Gorkovski Otomobil Fabrikası (GAZ) ve KAMAZ gibi Rus şirketleri bağımsız hareket etmekten çekiniyor ve Suriye özel sektörüyle ilişki kurmak için çoğunlukla Rusya-Suriye Ticari, Ekonomik, Bilimsel ve Teknik İşbirliği Daimi Komisyonu ile Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın aracılığına bel bağlıyor. Belarus tarafı ise özel sektörler arasında iş ilişkilerini kolaylaştırmakta daha etkili görünüyor. 

Örneğin Minsk Otomobil Fabrikası (MAZ) nisan 2017’de Suriye-Belarus İş Konseyi’nden önemli bir üyenin yardımıyla Suriye Bayındırlık ve İskân Bakanlığı’na 157 damperli kamyon tedariki için kârlı bir sözleşme imzalamıştı. Hatta Belaruslu şirketler bazen Suriyeli ortaklarını kullanarak komşu Arap pazarlarına giriyor, Sakkal & Sons şirketi aracılığıyla Lübnan’da ağır makine satmaya çalışıyorlar.

Öte yandan, özel sektörler arasındaki olumlu ilişkiler, Minsk yönetiminin Rusya’nın Suriye’deki çok daha güçlü siyasi konumundan etkilenmediği anlamına gelmiyor. Belarus tarafının oldukça agresif ihracat stratejileri izlediği, örneğin Concern Traktör Fabrikaları ve Volgabus gibi Rus şirketlerinin pazardan mütevazı paylar almasını bile engellediği iddia edilse de haziranda basına farklı bir örnek yansıdı: “Belarus” markasıyla üretim yapan Minsk Traktör Fabrikası, Şam’a giden bir Rus ticaret misyonu kapsamında Suriyeli yetkililere ürün tanıtabilmek için Rusya’da tescilli bir şirketi vitrin olarak kullanmak durumunda kalmıştı. 

Peki, tüm bunlar Rusya ve Belarus’un Suriye’de gerçekten rakip olduğunu mu gösteriyor? Cevap “hayır”. Bunun nedeni, Rusya ve Belarus’un Suriye’deki ekonomik toparlanma sürecinin farklı boyutlarında yer alması. Moskova’nın ekonomik rolü madencilik, enerji, ulaştırma ve kritik altyapı alanlarında büyük çaplı projelerde vücut buluyor. Bunların yürütülmesi çoğunlukla Stroytransgaz gibi büyük şirketlere bırakılıyor. Buradaki amaç, askeri operasyonların maliyetinin kısmen de olsa telafi edilmesi. Avrupa’da yer almakla birlikte Avrupa’dan büyük ölçüde tecrit edilen Belarus ise Suriye’yi müstakbel bir pazar olarak görüyor ve gerekirse damping fiyatları uygulama, bunu da sonra Rusya-Belarus Birlik Devleti çerçevesinde telafi etme düşüncesiyle hareket ediyor. Özetle, Rus ve Belarus şirketlerinin Suriye’de ayrı alanlarda faal oldukları söylenebilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Ürdün ve Irak ile bağlarını güçlendiren Mısır, Türkiye’ye ne mesaj veriyor?
Mohamed Saied | ekonomi ve ticaret | Eyl 5, 2020
Türkiye-Pakistan yakınlaşması Hindistan’ın tepkisini çekiyor
Amberin Zaman | Savunma ve güvenlik iş birliği | Ağu 27, 2020
Esad güçleri ile ABD arasındaki çatışmalar Rusya’yı zorlayacak
Kirill Semenov | Suriye'de Rusya | Ağu 25, 2020
Irak su meselesinde Türkiye’ye karşı hangi kozları kullanabilir?
Omar al-Jaffal | Su sorunları | Ağu 12, 2020
Moskova ve Şam niçin birbirine güç gösterisi yapıyor?
Anton Mardasov | Suriye'de Rusya | Tem 31, 2020

Recent Podcasts

Featured Video