Libya: Rusya Hefter’den desteğini çekiyor mu?

Rusya Halife Hefter önderliğindeki Libya Ulusal Ordusu’nun çökmesini istemiyor ama Moskova’nın doğu Libya’da başka isimlere yöneldiğini gösteren işaretler var.

al-monitor Libya Ulusal Ordusu komutanı Halife Hefter Moskova’da Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile yaptığı görüşmeden ayrılırken, 29 Kasım 2016.  Photo by Photo by REUTERS/Maxim Shemetov..

May 13, 2020

ABD Rusya’yı Libya’ya paralı askerler göndererek Halife Hefter’e destek olmak ve savaşı körüklemekle suçlarken, Rusya’nın Hefter’le birlikte hareket eden doğu Libya’daki parlamentoyla temaslarını artırdığına ve aslında Hefter’den uzaklaşabileceğine dair işaretler var. 

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Chris Robinson 7 Mayıs’taki açıklamasında Moskova’nın Hefter’e verdiği destek nedeniyle “Libya’daki çatışmaların önemli ölçüde tırmandığını ve insani durumun kötüleştiğini” söyledi. 

Doğu Libya’da Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi’nin başkanı olan Akile Salih İsa ise geçen ay sunduğu siyasi yol haritasının meclis üyeleriyle birlikte çalışan Rus uzmanlarca hazırlandığını açıkladı. 

Nisan sonunda doğu Libya’daki aşiretlerle görüşen Salih, Rus siyasi danışmanlarının Libya’daki varlığının sır olmadığını, Hefter’in Trablus’u alamaması üzerine bu danışmanların kendisine destek sağladığını belirtti. 

Salih ayrıca Rus siyasi girişimlerinin Trablus’taki Ulusal Mutabakat Hükümeti ile müzakereler başlatmayı amaçladığını belirtti. Tobruk’taki meclisin rakibi olan Fayiz El Serrac başkanlığındaki Ulusal Mutabakat Hükümeti, Aralık 2015’te BM’nin önderlik ettiği bir girişimle kurulmuştu.

Hefter oyun dışına mı itiliyor?

Salih’in yol haritasında Rus uzmanlarının rolünü açıklaması, Hefter’in 27 Nisan’daki açıklamasını takip etti. Hefter yönetime el koyduğunu ve bunu doğudaki yönetim adına değil silahlı kuvvetler adına yaptığını ilan etmişti. Dolayısıyla Salih aslında doğu Libya’da “sessiz” bir darbe olduğunu teslim ediyordu. 

Görünen o ki Hefter’i bu adımı atmaya, başka faktörlerin yanı sıra Salih’in yükselen profili ve girişimleri sevk etmişti. Hefter Trablus’u alma mücadelesinde yaşadığı bir dizi başarısızlığın ardından bir ölçüde destek kaybetmişti. Rusya gibi dış aktörler giderek Hefter’in meseleyi askeri yoldan çözemeyeceği ve ocakta Berlin Konferansı’nda başlatılan barış sürecini engellemekten öteye gitmediği fikrine kapılıyordu. Bu nedenle de Salih ile doğudaki geçici hükümetin başı Abdullah El Sani’nin muhatap alınması, bu isimlerin Ulusal Mutabakat Hükümeti’yle diyalogda ön plana çıkmaya teşvik edilmesi ve Hefter’in yavaş yavaş kenara itilmesi gerektiği eğilimi baş gösteriyordu. 

Görünen o ki Hefter bu senaryoyu kabul etme niyetinde değildi ve kendini Libya’nın yegâne lideri ilan etme yoluna gitti. 

Rusya Tobruk meclisinin başkanına barış girişimleri hazırlamakta yardım edip bu girişimlere bel bağladığına göre Hefter’in iktidarı gasp etme teşebbüsüne ve Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin dayanağı olan Suheyrat Anlaşması’ndan çekilmesine destek veremezdi. 

Nitekim Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov 28 Nisan’da şöyle konuştu: “Geçtiğimiz günlerde Hefter ile görüşmeyi reddeden Serrac’ın beyanlarını nasıl onaylamadıysak şimdi de Hefter’in Libya halkının nasıl yaşayacağına tek başına karar vereceği yönündeki açıklamasını onaylamıyoruz. Bu tutumların ikisi de kalıcı uzlaşıya hizmet etmiyor.”

Hefter’in kendinden menkul Libya Ulusal Ordusu’nun Trablus’u hedef aldığı Nisan 2019’dan bu yana Moskova ilk kez komutandan hoşnutsuz olduğunu açıkça dile getirmiş görünüyor.

Bu arada Lavrov, Salih’in girişimlerine destek verdiklerini özellikle vurgulayarak Hefter’in adımlarının aksine bu girişimlerin Libya’daki barış sürecine ivme kazandırdığı inancını ortaya koydu. 

Salih’in “Libya’nın üç ana bölgesini eşit şekilde temsil edecek ortak yönetim yapılarının kurulması” için ulusal diyalog çağrısında bulunduğunu belirten Lavrov, hangi yaklaşımlarda mutabık kalınacağının bizzat Libyalılar tarafından belirlenmesi gerektiğini vurguladı. “Dış aktörler bu yaklaşımlara her türlü desteği vermelidir” diyen Bakan, şöyle devam etti: “Umarım ki daha önceki teşebbüslerden ders çıkarılır. Bizler Libyalıları kendi aralarında görüşmeye ve bir uzlaşıya varmaya teşvik edeceğiz.”

Rusya’daki hoşnutsuzluk sadece siyasi çevrelerde değil

Rusya’da bazı iş çevreleri de Hefter’i eleştirmeye başladılar. Enerji sektörünün bir temsilcisi kimliğinin saklı kalması kaydıyla Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Hefter’in çaresizce yaptığı bu hamle enerji piyasalarına nasıl yansıyacak? Libya’nın piyasaya yeniden bir milyon varil petrol satması yakın zamanda gerçekleşmeyecek. Gazprom’la kurulan ortak girişim de ülkenin doğusundaki faaliyetlerine kısa sürede dönemeyecek. Libya’nın takriben 2014 yılında düştüğü bu sağlıksız durum, ülkeye önümüzdeki yıllarda da hâkim olacak. Ne yazık ki yapıcı diyalog ve toparlanmayı şu an Hefter engelliyor.” 

Hefter’in Rusya’nın barış girişimlerini bu yıl ikinci kez rayından çıkararak Moskova’nın canını sıktığını belirtmek gerekir. Rusya ocak ayında Türkiye’yle birlikte Hefter ile Ulusal Mutabakat Hükümeti’ni ateşkes için Moskova’da bir araya getirmeye çalışmış ancak başarısız olmuştu.

Hefter Trablus’u alma harekâtında başarısızlıklar yaşarken, Rusya’nın komutanın duruşundan giderek tedirgin olması onu Libya’da daha güvenilir isimler aramaya sevk ediyor. Salih’in adaylar listesinde olduğu anlaşılıyor. Ancak Salih’le hangi hükümet dışı kuruluşların muhatap olduğu ya da muhatap olan danışmanların Rusya Dışişleri Bakanlığı’nı temsil edip etmediği henüz netleşmiş değil. 

Salih’le çalışmış olan uzmanların aynı hizmeti Sani başkanlığındaki geçici hükümete veriyor olması ihtimal dışı değil. Bu uzmanların kimler olduğu sorusuna gelince, Rusya’da Sani hükümetinin temsilcisi olarak konumlanan Stanislav Kudryaşov başkanlığındaki Libya İş Danışma Konseyi akla ilk gelen ihtimallerden biri.

Öte yandan Wagner Grubu’nun patronu Yevgeni Prigojin’le bağlantılı Ulusal Değerleri Koruma Vakfı gibi kuruluşların Hefter’in yerine olası bir alternatif veya halef olarak eski Libya lideri Muammer Kaddafi’nin oğlu Seyfülislam Kaddafi’nin nabzını yoklamaya, onunla doğrudan temas kurmaya çalıştıkları iddia ediliyor

Son olarak, Libyalılar arasında çözüm çabaları için Dışişleri Bakanlığı ile Duma’ya bağlı olarak kurulan Lev Dengov başkanlığındaki Rus Temas Grubu var. Bu grup, daha çok Serrac başkanlığındaki Ulusal Mutabakat Hükümeti ile batı Libya’daki siyasi örgütlerin menfaatlerini savunuyor. 

Moskova, soğuyan ilişkilere rağmen Hefter’in Libya Ulusal Ordusu’na destek sağlamaya devam edecektir. Zira Libya Ulusal Ordusu bugüne dek Rusya’yla ortaklığa giren Libya’daki tek siyasi güç. Kremlin, iki tarafa da eşit mesafede durduğunu söylese de Serrac’la temasları Hefter’le temaslardan çok daha düşük düzeyde. Nitekim Rusya’nın paralı askerleri Hefter tarafında yer alıyor.

Libya Ulusal Ordusu’na destek veren paralı askerlerin Rusya’nın menfaatlerini temsil etmediği ve Moskova tarafından finanse edilmediği iddia edilse de bu grupların patronlarının Kremlin’le ilişkisi aşikâr. Dolayısıyla Moskova bunları Hefter’e baskı yapma aracı olarak kullanmaya devam edecektir. Hefter’i işbirliğine zorlamak için gerekirse özel askeri yapılara cepheden çekilme talimatı verilebilir. Bunun bir örneği Berlin Konferansı’nın hemen öncesinde yaşanmıştı. Ancak, Serrac ve müttefiki Türkiye’nin fazla güçlenmesini önlemek için paralı askerlere daha da büyük sayılarla cepheye katılma talimatı da verilebilir. 

Her halükârda Moskova’nın gündeminde Hefter’in galip gelmesi diye bir şey yok. Moskova sadece Libya Ulusal Ordusu’nca açılan cephenin çökmesini istemiyor. Çünkü bu sayede Libya’da arabulucu olarak hareket edebilecek.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Türkiye ve Rusya Libya’da nerede çakışıyor?
Fehim Taştekin | Rus etkisi | Haz 8, 2020
Libya’nın Suriyeleşmesi senaryosu kime ne diyor?
Fehim Taştekin | Libya’daki çatışma | May 29, 2020
ABD: Rus jetlerinin Libya’ya gelişi NATO için tehdit işareti
Jared Szuba | Libya’daki çatışma | May 26, 2020
Libya Erdoğan’ın yüzünü güldürüyor mu?
Fehim Taştekin | Libya’daki çatışma | May 18, 2020
Rapor: Suriye Milli Ordusu Libya’ya çocuk askerler gönderiyor
Amberin Zaman | Libya’daki çatışma | May 8, 2020

Recent Podcasts

Featured Video